Pogoda Łódź

- Prawa Łódź -

Artykuł

Polskość

2019.05.21
21 Maja
14:12 2019

W toku historii Polski wytworzyły się dwa modele polskości:


1. Model polityczno-szlachecki z czasów I Rzeczpospolitej.

W tym ujęciu Polakiem jest każdy obywatel Rzeczpospolitej - a więc szlachcic, niezależnie od tego czy pochodzi z Korony (czyli Polski etnicznej), Litwy czy Rusi a nawet niezależnie od tego czy mówi w języku polskim czy w języku ruskim (w sensie języka Rusinów).

2. Model narodowo-ludowy z przełomu XIX/XX wieku.

W tym ujęciu Polakiem jest ten, kto mówi w języku polskim, ale też niezależnie od etnicznego pochodzenia. Ta koncepcja powstała na fali odrodzenia etnicznego wielu narodów, nawet tych, które nigdy nie miały swojego państwa. W Polsce model ten przystosował do polskich realiów Roman Dmowski wraz z endecją oraz ruch ludowy (stare PSL). Koncepcja endecji powstała w specyficznie polskich realiach, bo model polskości polityczno-szlacheckiej nadal w XIX wieku był silny, ale z uwagi na brak państwa polskiego nie miał odpowiednich podstaw (politycznych) do dalszej ekspansji. Mimo ekspansji kulturowej (polonizacja szlachty litewskiej i ruskiej), masy ludowe nie do końca identyfikowały się z polskością. A co za tym idzie znaczna część ludzi mówiących w języku polskim nie była specjalnie zainteresowana odrodzeniem państwa polskiego. W związku z tym powstała koncepcja pracy u podstaw, która odrzucała szlachecką koncepcję polskości, ale za to miała włączyć do narodu masy ludowe. No i miała za zadanie połączyć tę nową koncepcję polskości z ideą odrodzenia państwa polskiego. Ale miało to być państwo nowożytne, jednolite etnicznie (w sensie językowym, a nie pochodzenia rasowego), odrzucające jednocześnie szlachecką koncepcję Rzeczpospolitej.

W 1918 roku, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości nadal ścierały się te dwa modele. Z jednej strony do pierwszego modelu nawiązywał Józef Piłsudski i obóz piłsudczykowski, z drugiej była endecja i ruch ludowy.

Upadek II Rzeczpospolitej i powstanie PRL skomplikował sytuację polskości. Z jednej strony propaganda komunistyczna silnie akcentowała internacjonalistyczny charakter PRL, z drugiej strony silne były również zniekształcone elementy patriotyczne. Z czasem akcenty patriotyczne stawały się propagandowo coraz bardziej dominujące, ale był to dziwny zniekształcony "patriotyzm socjalistyczny".

Mimo otoczki propagandowej, naród polski jednak realnie istniał a w tle pojawiały się odniesienia do obu wcześniej wspomnianych modeli polskości. Formalnie model pierwszy - szlachecko-polityczny - był zwalczany najsilniej. Szlachta polska została faktycznie unicestwiona przez aparat PRL, który zabrał jej majątek, a czasami fizycznie eliminował. Faktycznie jednak w kulturze i popkulturze PRL powstawały wzorce nadal nawiązujące do tego modelu (chociażby ekranizacja "Potopu" i "Pana Wołodyjowskiego" czy obecność w kanonie lektur szkolnych "Pana Tadeusza" A.Mickiewicza).

Drugi model - narodowo-ludowy - był jednak w praktyce dominujący. Wielu działaczy obozu narodowego zaangażowało się też w budowę PRL.

Na przełomie XX i XXI wieku doszedł kolejny element wpływający na polskość. Mianowicie konsumpcyjna i globalistyczna popkultura, która ze swojej natury osłabia każdą tożsamość narodową. Nie inaczej jest w przypadku polskości.

W jakim punkcie jesteśmy więc dzisiaj z polskością. Który model polskości dzisiaj funkcjonuje? Czy w ogóle jakiś jest? Czy może trzeba stworzyć nowy? 

Zdjęcie pobrane z: https://pixabay.com/photos/poland-malopolska-pieniny-mountains-401341/ 

Autor: Bronisław Dróżka (uroburos). 

Pixabay License. 


O Autorze

Andrzej korasiewicz 300x300

Andrzej Korasiewicz

Andrzej Korasiewicz (1973) - samorządowiec, współredagował stronę lodz.pl, pisał m.in. do "Najwyższego Czasu!", "Tygodnika Solidarność".

Komentarze (0)

Napisz komentarz